Dat Nedderdüütsche hett in'n Noorden vun Düütschland noch sowat vun "dat geev dat all jümmers", dat weer jümmers daar däglichen Dag, dat höört to Land un Lüüd. Platt weer sowat as een Teken för levig Kultuur för all de Daag. Veel vun de Lüüd in de noorddüütschen Bundeslänners verstahn hüütodags Platt, nich ganz so veel köönt Platt snacken, praten orrer küern, alleen is dat minn mit dat Weten üm disse Spraak. Wat dat mit Platt hüüt up sik hett in disse Sellschupp, woans dat dunntomalen weer in fröher Tieden, wat dat weer mit de Geschicht un de Kultuur un wat Platt för de Lüüd weer in vergahn Tieden, daar weet meist keeneen veel vun af un dat interesseert bit hüüt ok nich ganz so veel Lüüd - blots de, de daarmit vunwegen de Profeschoon to doon hebbt orrer vunwegen se de Spraak liedensgeern möögt. Kiekt een sik dat an, denn is dat een beten afsünnerlich, dat veel Lüüd Platt wennt sind, man meist nix daaröver weet.
Spraak, ok Platt, is dat, wat de Welt tosamen höllt, maakt de Welt in't Miteenanner vun de Minschen dörch all de Tieden. Mit jeedeen Spraak maakt de Minschen Welt, dat alln's bi'n Ollen blifft un däglichendags anners ward. Is jümmers sülven maakt, wat an Sellschupp daarbi ruutsuert, dat gifft een Geschicht daarto, woso de Welt mit dat Doon vun de Minschen so is, as dat denn kummt. Dat gifft Lüüd, de bruukt Platt blots so, ahn veel daaröver to weten, un dat gifft de, de weet veel daaröver, man de een weet nix vun de anner. Facklüüd un de eenfachen Lüüd - nich jümmers hebbt de veel miteenanner to doon.
Kamen is dat so, vunwegen dat Platt in ole Tieden wat anners gellen dee as hüüt, dat weer dunntomalen mehr un hüüt is dat wat weniger worrn. So as allens, wat de Minschen miteens utmaakt, weer dat ok mit den Weert vun disse Spraak, weer maal mehr, ok maal wat weniger weert, as de Tieden so weern, ok maal meist nixhaftig. Wat daarbi ruutsuert is, is, dat dat bi Plattdüütschens mit twee Spraken wietergahn is, de Lüüd hebbt sik mehr dat Hoochdüütsche anwennt, ahn Platt to vergeten. Platt hett vördem de Nees vörn hatt bi de Minschen, man in de Tieden is dat ut de Richt kamen mit dat Wietergahn vun de Spraak up de verscheden Rebeten vun de Sellschupp. Mit niege Wöör för niege Tieden, daar weer Platt för to minn ankeken. Eerst hebbt sik de Böversten de schreven Schrift up Hoochdüütsch anwennt, vunwegen dat dat vun de Kultuur mehr gellen dee, laterhen hebbt se ok hooch schnackt. As dat wieter gung mit den Perzess vun de Zivlisatschoon, gung dat dörch ok för de eenfachen Lüüd, man de harren mehr Möög, Hoochdüütsch to lehren. De blieven een Tietlang bi't Schnacken up Platt, laterhen weern se daar ok mit schreven Schrift an.
So is dat kamen, dat bit hen na disse Jahrdusend een Blangenanner vun de Spraken bi de Minschen in Noorddüütschland wussen is, Bilingualität nöömt de Lüüd vun de Wetenschuppskant dat, un de gifft dat ünner dat Leit vun't Hochdüütsche. Dat dat so kamen is mit de Spraken hier baven, dat liggt daaran, dat de enkelten Lüüd för sik un se alltohoop, eerst de groten, denn de lütten, vördem Frünnen vun de Spraak, Hooch för beter ansehen hebbt för de Kultuur vun de Welt to disse Tieden. Ok hett dat to doon mit dat Annerswarrn vun de Sellschupp un ümto ok to disse Tieden, wat Steder, Kopen un Verkopen, un dat Tosamenleven vun de Minschen anlangt.
Dat Enn vun dissen Perzess weer, dat de Mehrsten tomeist övereen weern, dat de Spraak över'n Deister güng. Meist nüms nich keem daarup, dat dat wat mehr is, wenn een twee Spraken kann. Eerst wenn een klook ward daaröver, woso dat so weer, dat de Minschen ehr egen Spraak maal so un maal so ankieken deen, köönt wi uns besinnen, woans dat so kamen is, as dat nu is. Woans wi mit uns Spraken, mit uns Welt ümgahn wüllt, dat mutt eensento jedertiet nie afkatert warrn. Un de, de dat doon, mööt weten, wat wüllt wi, woför staht wi in, dröffen wi dat in disse Sellschupp? Kannst up hooch maken, kannst ok up Platt maken, man snacken mutt een daaröver, anners ward dat nix blots mit wünschen. Wenn Platt in de Köpp vun de Lüüd in't Land un de Politikers rinschall, mutt daaröver snackt warrn.
Man wat heet dat: wat Platt anlangt, dat Doon orrer Nichdoon för de Spraak, hett mehrstendeels daarmit to kriegen, dat wi dat wedderkaun, wat wi meent, över de Spraak to weten. Wiet bit in't 20. Jahrhunnert weer dat för de mehrsten Minschen nich veel un tomeist ok nix, wat wat dögen dee. Ehrder geev dat över Platt nich so veel to weten un de Spraak wöör minnachtig ankeken.
Platt harr sien Tied hatt, dat döög blots noch för ringe Lüüd un ringe Saken för een paar hunnert vun Jahren. De Spraken un Kulturen, de blangen de düütsche Standardspraak hier to Huus weern, de harrn keen Weert meist nich up de Rebeten vun Kultuur un Sellschupp.
Dat geev keen faste Steed för Platt in dat, wat de Staat de Minschen weer, nich in de Bildung, nich up't Amt, nich in't Gesett. Schuuls vun baven geev dat nich. Wat bleev, weer, dat de Frünnen vun de Spraak annerswat nich to doon harrn, as sik mit sik sülven to befaten.
Is eerst een korte Tied, dat de lütten Spraken ok ünner't Gesett wat gellen. Vördem weer Plattdüütsch lange Jahren jümmers wedder dood seggt. Man över de Tiet hebbt sik de Lüüd twee Spraken anwennt, Hooch un Platt, un de, de Platt ok wullen, de hebbt sowat as een Blangenanner vun Sellschupp un Kultuur mit tominst twee Spraken tosamenschustert. Dat gung doch mit Platt, Kultuur un Wetenschupp, Theater, Kark un all so wat blangen dat Hoochdüütsche - mal beter, mal nich so good.
An'n Anfang vun't drüdde Jahrdusend is dat nu so, dat Platt nich mehr as so minn gellen deit. So, as de Lüüd in Noorddüütschland dat vördem lehrt hebbt, beter: nich wusst hebbt, is disse Spraak, de se ok möögt, nich so ring, as se meent hebbt. Dat is nich eenfach, dat klartokriegen, dat Platt man een Spraak is, die lieksterwelt weert is as anner Spraken ok.
Liekerveel, wenn een Oordeel sik as Vöroordeel wiest, is dat stuer Wark, dat wedder anners in't Oog to faten. Dat Platt nich so veel dögen dee, dat weer in nich ganz so verleden Tieden egentlik klaar, dat schull nun anners sien? Man blots wenn een daröver nadenken deit, gifft dat een Schangs för de Spraak.
Dat heet: wenn de Minschen, de Platt wüllt, nix daarför doon, denn deit dat keeneen. Ok för disse Spraak is dat so, dat se sik bitieden ännert. Spraak is minschenmaakt, maakt de Welt jümmers anners, man up de anner Kant is dat een Garant för dat, wat weer, gifft Sekerheit för jeedeen Dag. As lang, as de Lüüd dat wüllt, dat se mit ehr Spraak de Welt to faat kriegt, vunwegen dat de Welt wieterlöppt, as lang blifft de Spraak. Denn een kann un will dat, in disse Spraak över de Welt vördag to kamen. Dat wi dat so wennt sind hier baven in'n Noorden vun Düütschland, dat de tweete Spraak, Plattdüütsch, uns nich nieschierig maakt, dat kann anners warrn. Daar wiest sik, dat de Spraak för de Lüüd in't Land een beten Wind vun achtern bruken kann. Vunwegen dat Jan un Alleman un de Politikers wat för de Spraak doon köönt - wenn se dat wüllt. Bilütten, dat schient so, ännert sik daar wat. In een Barg vun Projekten wiest sik, dat de Frünnen vun de Spraak wat daarför doon wüllt, dat Platt een Tokunft hett. Wolang Platt noch de "andere deutsche Sprache" (vgl. Wapnewski 1997)[1] in'n Noorden vun't Land is, dat schall sik wiesen. Wat een Regionaalspraak ween kunn un schall, daar mütt wi kieken, wat daarvun ward.
[1] vgl. P. Wapnewski: Brunnen, Mond und Stille. Eine Interpretation von Groths „Min Jehann“ aus der von Marcel Reich-Ranicki besorgten Reihe „Frankfurter Anthologie“ der FAZ. In: Klaus-Groth-Gesellschaft. Jahresgabe 39 (1997), 25-27.997).
(FM)
